گزارشی از مانور بین المللی امداد و نجات در سوانح در یوگیا کارتای اندونزی

تمرین جمعی زیر باران اندونزی

گروه های امداد و نجات در حرکتی هماهنگ از 20 کشور دنیا گرد هم جمع شده تا سناریویی واحد را پیش ببرند. آنها این سناریو را بر مبنای وقوع زلزله ای بزرگ در کشوری لرزه خیز تدوین کردند. چنین بود که در قالب برنامه ای مشخص، زیر نظر سازمان ملل جمع شدند، برنامه ریزی کردند و در کشوری حادثه خیز به تمرین نحوه امدادرسانی در لحظه وقوع بحران پرداختند.

این خلاصه رویدادی است که چندی پیش در یوگیا کارتای اندونزی برگزار شد. برای همه نیروهای تخصصی حاضر در این برنامه چند روزه ، مانور بین المللی فرصتی بود تا با شرکت در آن به سنجش میزان آمادگی خود بپردازند. توانمندی  شان را بسنجند و نحوه کار تیمی با دیگر کشورها را در هنگام وقوع حوادث بزرگ بررسی کنند.

مانور امداد و نجات «یوگیا کارتای» اندونزی، در قالب برنامه ای که از سوی «اینساراگ» (گروه بین المللی مشاوره ای جستجو ونجات) با حضور امدادگرانی از کشورهای مختلف جهان برگزار شد، هدفی مشخص داشت: در هنگام وقوع رخدادی عظیم، تیم های امدادی کشورهای مختلف چگونه با یکدیگر هماهنگ شوند؟ برای رسیدن به این هدف گروه های امدادی از نقاط مختلف جهان راه سفر در پیش گرفتند، خود را به اندونزی رساندند تا زیر بارش باران های مداوم ، در سرزمینی حادثه خیز همدیگر را پیدا کرده، با زبانی مشترک با یکدیگر تمرین کنند و تجربیاتشان را با هم به اشتراک بگذارند.

تمرین جمعی

تیم های جستجو ونجات شهری (USAR) در واقع  به دنبال تلاش های تیم های جستجو و نجاتی که در سال 1988 و در جریان زلزله ارمنستان به عملیات پرداخته بودند به وجود آمدند. در سال 1991 گروه مشورتی جستجو ونجات تشکیل و نام اینساراگ از سوی سازمان ملل متحد بر آن نهاده شد به عنوان  بخش اصلی پشتیبانی هماهنگی های میدانی (FC SS) در ژنو و تحت ساختار اوچا قرار گرفت.
فعالیت های این گروه ها با تنفیذ حکم در اجلاس عمومی 57/150سازمان ملل در سال 2002 آغاز و پس از آن نیز در راستای پیمان هیوگو که به عنوان اولین گردهم آیی اینساراگ در کوبه ژاپن برگزار شد، قرار گرفت. اینساراگ یک شبکه بین المللی متشکل از بیش از 80 کشور و سازمان در دنیاست که زیر چتر سازمان ملل قرار دارند و به طور خاص با هدف تدوین و ترویج حداقل استانداردهای قابل قبول بین تیم های جستجو و نجات و همچنین ایجاد وحدت رویه در هماهنگی واکنش به زلزله یا حوادث مشابه بر اساس راهنماهای مربوطه به انجام عملیات جستجو ونجات در این حوزه می پردازد.

 اهداف یک برنامه

ارائه آمادگی اضطراری و فعالیت های واکنش و مقابله به طور مؤثرتر و  در نتیجه نجات تعداد بیشتری از جان ها ،کاهش درد و تقلیل عواقب و پیامدهای ناسازگار ، بهبود اثر بخشی همکاری و اشتراک بین
تیم های بین المللی جستجو و نجات که در یک سایت آسیب دیده و ساختمان های فروریخته فعالیت
می کنند، ارتقای فعالیت های طراحی شده برای بهبود آمادگی جستجو و نجات در کشورهای مستعد بحران و اولویت بندی کشورهای در حال توسعه، توسعه فرآیندهای بین المللی قابل قبول و سیستم هایی برای همکاری ماندگار تیم های بین المللی جستجو ونجات در محل حادثه در کنار توسعه و بهبود فرایندهای جستجو و نجات، دستورالعمل ها و تمرین ها و تقویت همکاری سازمان های متمایل در فاز امداد به سوانح و حالات اضطراری، اهدافی است که فعالیت این گروه بر مبنای آنها تدوین شده است.

روش های اینساراگ در دستورالعمل های تدوین شده توضیح داده شده است، این دستورالعمل ها چرخه واکنش به زلزله را در فازهایی چون آمادگی، اعزام، عملیات، مراجعه و عملیات پس از واکنش توضیح
می دهند. در هر یک از این دستورالعمل ها در واقع انتظاراتی که از یک تیم بین المللی جستجو و نجات در طی انجام عملیات واکنش اضطراری آن تیم به زلزله در یک کشور آسیب دیده وجود دارد، بیان شده است. همچنین انتظاراتی در حوزه هماهنگی بین تیم های جستجو ونجات و اقدامات مورد انتظار از کشور آسیب دیده، توضیح داده می شود.

طبقه بندی گروه ها

در قالب اجرای این برنامه، اهمیت اعزام سریع تیم های جستجو و نجات بین المللی طی بحران هایی که در آنها شاهد فرو ریزش ساختمان ها هستیم پیش از پیش نمایان می شود. برای رسیدن به چنین هدفی یک سیستم و فرایند طبقه بندی و بازبینی برای تیم های بین المللی جستجو و نجات فراهم شده که فرآیند طبقه بندی گروههای اینساراگ یا   IECنامیده می شود.

این فرایند در سال 2005 به تائید رسید و تمامی اعضا آن را پذیرفتند. تیم های بین المللی جستجو و نجات بین المللی طی این فرایند به دو دسته تیم سنگین و تیم متوسط تقسیم می شوند. در این رده بندی از منابع مناسب و کنترل کیفی به کار گرفته شده ، اطمینان بخشی می شود. در طول سال های 2005 تا 2010، 21 تیم بین المللی به طور موفقیت آمیزی رده بندی شدند که این روند در حال پیشرفت بوده و هرساله بر تعداد تیمهای طبقه بندی شده افزوده می شود، چنان که در مانور اندونزی نیز یک تیم از کشور چین موفق به دریافت رده بندی متوسط شد.

تلاش برای رسیدن به رویه استاندارد

با توجه به اهمیت ایجاد رویه های استاندارد در عملیات مقابله به خصوص عملیاتی که باید در کمترین زمان ممکن پس از  وقوع حوادث انجام شود،  چندی است که اوچا یا هماهنگ کننده امور بشر دوستانه سازمان ملل متحد در صدد تشویق ایران برای پیوستن به این پیمان است. با توجه به این امر، برگزاری
دوره های آموزشی برای آشنایی با اصول و کلیات اینساراگ ، جستجو و نجات استاندارد مورد قبول بین المللی و همچنین مشارکت در مانورهای عملیاتی و دورمیزی مورد توجه قرار گرفته است. در آخرین رویداد مرتبط با این موضوع، تیمی متشکل از نمایندگان سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران و نمایندگان جمعیت هلال احمر کشور به همراه نماینده اوچا در ایران در مانوری که برای تمرین استانداردها و عملیات سرزمینی از تاریخ 25 جولای تا 29 جولای در شهر جوگیاکارتای کشور اندونزی  برگزار شد، شرکت  کردند. در این مانور که به عنوان بخشی از فعالیت های آمادگی واکنش به حوادث و بحران های اینساراگ از طرف دولت اندونزی و نیز مسئول اینساراگ در محدوده آسیا-اقیانوسیه یعنی کشور چین برگزار شد، بخشی از سیاست و استراتژی ظرفیت سازی منطقه ای گروه آسیا- اقیانوسیه صورت گرفت.

هدف اصلی مانور نیز سنجش برنامه واکنش کشور اندونزی و مکانیسم هماهنگی بین المللی بود. این مانور به میزبانی آژانس جستجو و نجات ملی اندونزی (BASARNAS)  برگزار  و در ابتدای فرایند برگزاری آن آموزش های پیش از برگزاری مانور اصلی به شرکت کنندگان ارائه و زمینه آشنایی و باز آموزی مجدد مشارکت کنندگان از کشورهای مختلف با اصول و محتوای عملیاتی فراهم شد. به عنوان مثال مطالبی در حوزه دستورالعمل های منتشره در سه جلد و پیوست های فنی و تخصصی آن، آشنایی با اصول برنامه ، فرم های مورد نیاز، هماهنگی های میدانی لازم، تیم های پزشکی اضطراری و نحوه فعالیت آنها، وظایف نهادهای ملی مدیریت بحران کشور آسیب دیده در جریان حوادث رخ داده و موضوعاتی از این دست مورد بررسی و تاکید قرار گرفت.

آغاز مانور

پس از برگزاری کلاس ها ، جلسات آموزشی اولیه و توجیه مجدد گروه ها ، درروز دوم  برگزاری مانور، هشدار زلزله از طریق برگزار کنندگان اعلام و سناریو مانور اصلی آغاز شد . برای توجیه مجدد تیم های جستجو و نجات بین المللی جزئیات واحدهای هماهنگی جستجو و نجات،گزارشی از وضعیت تیم ها و  نحوه جمع آوری اطلاعات و مطالبی درباره علامت گذاری های استاندارد ساختمان های فروریخته ، سایت های حادثه و همچنین مطالبی در خصوص  نحوه پر کردن فرم های ذیربط ارائه شد.

در ادامه برنامه مطالب مختصری درباره تیم اونداک، مرکز AHA، تیم های ارزیابی سریع اضطراری (ERAT ) و سایر گروه ها با محوریت نحوه مدیریت اوساک مجازی و آمادگی برای به کارگیری منابع توسط تیم های مختلف عنوان شد. همچنین برنامه عمل تیم های امدادی مورد یادآوری قرار گرفت.

به گفته کارشناسان یکی از سیاست های فعلی سیستم جستجو و نجات بین المللی جداسازی فعالیت تیم های پزشکی اضطراری از تیم های جستجو ونجات و فرماندهی و هدایت مجزای آنهاست، این همان موضوعی بود که در بخشی از مانور درباره آن توضیحاتی ارائه و در خصوص هماهنگی تیمهای پزشکی اضطراری،  برگه های اعلام موقعیت و نحوه ثبت اطلاعات در اوساک مجازی سخنانی گفته شد.

برای تامین زمینه های لازم جهت فعالیت های مناسب و مطلوب تیم های جستجو و نجات بین المللی وظایفی نیز بر عهده نهادهای بشر دوستانه مستقر در کشور حادثه دیده (HCT) به خصوص دفتر اوچا در کشور حادثه دیده گذاشته شد. از جمله این وظایف می توان به فعال سازی برنامه اقتضایی، تامین پشتیبانی تشکیلات مدیریت بحران کشور آسیب دیده( LEMA )،  نقش و وظایف نهادهای مدیریت بحران محلی و واکنشگران ملی، نحوه و مختصات فعال سازی برنامه مقابله ملی و همچنین نحوه و رویه درخواست کمک بین المللی و ... اشاره کرد.

شبیه سازی  حادثه

با ادامه یافتن شبیه سازی مانور، نحوه استقرار و برپایی مرکز پذیرش و اعزام،  ایجاد ستاد عملیاتی
(BoO)، هماهنگی و عملیات تیم های جستجو ونجات برای انجام عملیات منسجم و هدایت شده و در پایان نیز دو مرحله مربوط به جلسه اوساک و توجیه رسانه ها و سایر مراجع مطالبه گر اخذ اطلاعات مربوط به عملیات اجرا شد. در روز چهارم 28 جولای 2016 نیز ضمن ادامه شبیه سازی مانور تمامی تیم های عملیات کننده به ارائه گزارش جامع و کامل از تمامی اقدامات انجام شده توسط زیرمجموعه ها پرداختند و در پایان اعلام اتمام مانور به صورت رسمی صورت گرفت. 

از نقش ها و مسئولیت های تیمهای جستجو ونجات بین المللی (USAR)، می توان به سیاست کلی راهنمای جلد یک اینساراگ، احکام مربوط به اینساراگ، رده بندی بین المللی، چرخه پاسخ و واکنش تیم های جستجو و نجات شامل عزیمت، عملیات، بازگشت و ... اشاره نمود.

نقش ها و مسئولیت های تعیین شده برای تیم های پزشکی اضطراری (EMT) نیز در قالب عملیات تیمهای پزشکی در حوادث و رده بندی تیمهای پزشکی تقسیم بندی شده بود.

نقش ها و مسئولیت های ملی و منطقه ای ، برنامه عملیات اضطراری و برنامه ریزی اقتضایی و تهیه نمایه بحران های محتمل در اندونزی نیز به دفتر هماهنگ کننده اوچا و تیمهای بشر دوستانه سپرده شده بود.

دیگر تیم ها نیز بر اساس سناریوی تدوین شده و برنامه ریزی صورت گرفته وظایف خود را بر عهده گرفته و در نظمی قابل قبول به اجرای آن پرداختند.

 

 

گزارش از صمیم روزبهانی/  داود پنهانی